KPSS Coğrafya Ders Notları (Türkiye'nin Coğrafi Konumu)
Türkiye'nin Coğrafi Konumu
1. Matematik (Mutlak) Konum
Türkiye'nin dünya üzerindeki enlem ve boylam değerlerine göre konumudur.
* Enlem;
- 36° – 42° Kuzey paralelleri arasında.
- Bu konum Türkiye'nin Kuzey Yarımkürede ve Orta Kuşakta yer aldığını gösterir.
* Boylam;
- 26° – 45° Doğu meridyenleri arasında.
- Bu konum Türkiye'nin Doğu Yarım Kürede yer aldığını gösterir.
Matematik Konumun Sonuçları
1. Türkiye Orta Kuşakta yer aldığı için:
- Dört mevsim belirgin yaşanır.
- Tarımsal çeşitlilik fazladır.
- İklim çeşitliliği görülür.
2. Enleme bağlı sonuçlar:
- Güneş ışınları hiçbir zaman dik açıyla gelmez.
- Kuzeye gidildikçe sıcaklık azalır.
- Güneyden kuzeye doğru tarım ürünleri, bitki örtüsü ve yerleşme özellikleri değişir.
- Deniz turizmi süresi güneyde daha uzun, kuzeyde daha kısadır.
3. Boylama bağlı sonuçlar:
- Türkiye 2. ve 3. saat dilimleri içinde yer alır.
- Doğu ile batı arasında 76 dakikalık yerel saat farkı vardır.
- Ulusal saat olarak 30° Doğu boylamı (Iğdır-Erzurum hattı) kullanılır.
2. Özel (Göreceli) Konum
Türkiye'nin kıtalara, denizlere, komşu ülkelere, yer şekillerine ekonomik ve kültürel unsurlara göre konumudur.
Özel konumun sonuçları
1. Kıtalararası Konum
- Türkiye, Asya ile Avrupa arasında köprü durumundadır.
- Bu konum stratejik, ekonomik ve kültürel önem kazandırır.
2. Denizler ve Boğazlar
- Üç tarafı denizlerle çevrilidir.(Karadeniz, Ege ve Akdeniz)
- İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Avrupa ile Asya arasında geçiş sağlar.
- Bu durum Türkiye'ye jeopolitik üstünlük kazandırır.
3. İklim ve Yer Şekilleri
- Dağların uzanışı, yükselti ve deniz etkisi iklimi çeşitlendirmiştir.
-Bu yüzden tarımsal üretim, doğal bitki örtüsü ve yerleşme çeşitlilik gösterir.
4. Komşular ve Siyasi Konum
- Türkiye, üç kıtanın kesişim noktasındadır.
- Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu gibi stratejik bölgelerin merkezindedir.
- Enerji yolları (petrol - doğalgaz boru hatları) üzerinde bulunur.
5. Ekonomik ve Kültürel Sonuçlar
- Transit ticaret yolları üzerinde yer alır.
- İpek Yolu ve Baharat Yolu'nun kavşağında bulunur.
- Göç yolları üzerinde olması kültürel çeşitliliği artırır.
- Turizm potansiyeli yüksektir. (doğa, tarih, kültür turizmi)
3. Jeopolitik Konum
Jeopolitik konum, bir ülkenin coğrafi konumu ile siyasi, ekonomik ve askerî güç unsurlarının birlikte değerlendirilmesi sonucu ortaya çıkan stratejik önemidir.
Yani sadece harita üzerinde "nerede bulunduğu" değil, bu konumun dünya siyaseti ve ekonomisine etkisi ifade edilir.
3.1. Türkiye'nin Jeopolitik Konumu
Türkiye, jeopolitik açıdan dünyanın en önemli bölgelerden birinde yer alır. Bu önem, hem konum özelliklerinden hem de çevresindeki gelişmelerden kaynaklanır.
a) Kıtalararası Köprü
- Türkiye, Asya ile Avrupa kıtaları arasında doğal bir köprü konumundadır.
- Üç tarafı denizlerle çevrili, dördüncü tarafı kara komşularına açılır.
- Bu durum, kültürel ve medeniyetler arasında geçiş sağlamıştır.
b) Boğazlar ve Denizler
- İstanbul ve Çanakkale Boğazları, Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan tek su yoludur.
- Bu nedenle Türkiye, hem Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler hem de Akdeniz üzerinden dünya ticareti açısından kritik bir role sahiptir.
- Boğazlar, 1936'da imzalanan Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'nin stratejik önemini daha da artırmıştır.
c) Enerji Yolları
- Türkiye, Ortadoğu petrol ve doğalgazı ile Avrupa pazarları arasında enerji koridoru üzerindedir.
- Bakü - Tiflis - Ceyhan (BTC), TANAP, TürkAkım gibi boru hatları Türkiye'nin jeopolitik önemini artırır.
d) Komşu Bölgeler
- Türkiye, sorunlu ve stratejik önemi yüksek bölgelerle çevrilidir:
Balkanlar: Avrupa'nın siyasi istikrarını etkileyen bölge.
Kafkasya: Enerji zengini bölge.
Orta Doğu: Petrol, doğalgaz ve sürekli siyasi krizlerin yaşandığı coğrafya.
- Bu bölgelerle iç içe olması Türkiye'yi hem fırsat hem de risklerle karşı karşıya bırakır.
e) Kültürel ve Askeri Önemi
- Türkiye, Nato üyesi bir ülkedir ve Batı ile Doğu arasındaki güvenirlik dengesinde rol oynar.
- Göç yolları üzerinde bulunması, kültürel çeşitliliği artırır ama aynı zamanda güvenlik sorunlarını da beraberinde getirir.
- İpek Yolu ve modern ticaret koridorları üzerinde olması, ekonomik değerini yükseltir.
3.2 Türkiye'nin Jeopolitik Konumunun Sonuçları
* Avantajları
- Stratejik boğazlara sahip olması
- Enerji geçiş yolları üzerinde bulunması
- Tarım, sanayi ve turizm açısından çeşitlilik
- Kültürel ve ticari etkileşim merkezi olması
* Dezavantajları
- Siyasi ve askeri açıdan sürekli dış baskılara açık olması
- Çevresindeki kriz bölgeleri nedeniyle güvenlik risklerinin yüksek olması
- Enerji ve su yolları üzerindeki anlaşmazlıklardan etkilenmesi.
4. Türkiye'nin Komşuları
Türkiye'nin jeopolitik önemini artıran unsurlardan biri de komşularıdır. 8 ülke ile kara sınırı bulunan Türkiye'nin bu sınırları, yalnızca coğrafi değil; aynı zamanda siyasi, ekonomik ve diplomatik gelişmeler üzerinde de belirleyici rol oynamaktadır. Her bir komşu ülke ile olan sınır; doğal engeller, ticaret yolları ve tarihsel ilişkiler açısından farklı stratejik anlamlar taşır.
4.1. Batı Sınırları
Türkiye'nin batısında Yunanistan ve Bulgaristan yer almakta olup bu iki ülke, Türkiye'nin Avrupa'ya açılan kapılarıdır. Zaman zaman siyasi dorunlar nedeniyle Yunanistan ile olan sınır kapılarında geçişler kısıtlanmış olsa da Bulgaristan sınır kapıları, Türkiye ile Avrupa arasındaki ulaşım ve ticaretin ana güzergahı olmuştur.
4.1.1. Yunanistan
- Sınır uzunluğu 203 km dir.
- Meriç Nehri doğal sınırı oluşturmaktadır.
- İpsala, Avrupa'ya açılan ve en önemli sınırı kapısıdır.
- Avrupa'ya açılan en önemli sınır kapılarından biridir ve Türkiye - AB ilişkileri açısından stratejiktir.
4.1.2. Bulgaristan
- Sınır Uzunluğu 269 km dir.
- Yıldız Dağları'nın uzantıları doğal sınırlarıdır.
- Edirne'de yer alan Kapıkule sınır kapısı Türkiye'nin Avrupa ile olan en işlek kara sınır kapısıdır.
- Hamzabeyli (Edirne) ve Dereköy (Kırklareli) sınır kapıları da Türkiye ile Bulgaristan arasındaki diğer sınır kapılarıdır.
- Bulgaristan ile olan sınır kapıları Türkiye'nin Avrupa'ya açılan en önemli ticaret kapısıdır ve aynı zamanda en yoğun yolcu ve yük geçişinin yapıldığı sınır kapısıdır.
4.2. Doğu Sınırları
Türkiye'nin doğu sınırları, batı sınırları kadar yoğun kullanılmasa da tarih boyunca önemli ticaret yollarına ev sahipliği yapmıştır. Günümüzde de bu sınırlar, hem siyasi gelişmeler nedeniyle zaman zaman kapalı kalan sınır kapılarına sahiptir hem de enerji koridorları ve boru hatları açısından stratejik önem taşır.
Bakü - Tiflis - Ceyhan Petrol Botu Hattı ve TANAP, Türkiye'nin doğu sınırlarını enerji açısından stratejik hale getirmektedir.
4.2.1. Gürcistan
- Sınır uzunluğu 276 km dir.
- Karçal Dağları Gürcistan ile doğal sınırları oluşturur.
- Artvin'de yer alan Sarp sınır kapısı doğu sınırında en yoğun kullanılan sınır kapısıdır.
- Ardahan'da yer alan Türkgözü ve Aktaş sınır kapıları da Gürcistan ile Türkiye arasındaki diğer sınır kapılarıdır.
- Gürcistan, Karadeniz'e kıyısı olan komşu ülkedir ve Kafkasya'ya açılan en önemli ticaret yoluna sahiptir.
4.2.2. Ermenistan
- Sınır uzunluğu 328 km'dir.
- Aras Nehri, Ermenistan ile doğal sınırı oluşturmaktadır.
- Iğdır'da bulunan Alican ve Kars'ta bulunan Akyaka sınır kapıları, Ermenistan ile yaşanan siyasi gelişmelerden dolayı kapalıdır.
4.2.3. Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti
- 18 km'lik uzunluğu ile Türkiye'nin en kısa sınırıdır.
- Iğdır'da bulunan Dilucu sınır kapısı, Türkiye'nin Türk dünyasına açılan en kısa sınır kapısıdır.
4.2.4. İran
- Sınır uzunluğu 560 km'dir.
- Aras nehri ve Ağrı Dağı, Türkiye ile İran arasındaki doğal sınırı oluşturmaktadır.
- Ağrı'da bulunan Gürbulak sınır kapısı, Doğu sınırında yer alan en önemli sınır kapısıdır.
- Hakkari'de yer alan Esendere ve Van'da yer alan Kapıköy sınır kapıları İran ile diğer sınır kapılarıdır.
- İran sınırı, tarihi İpek Yolu güzergahı üzerinde yer alır ve Türkiye'nin doğuya açılan ticaret kapıları yer almaktadır.
4.3. Güney Sınırları
Türkiye'nin güney sınırları, Orta Doğu ülkeleri ile komşu olması nedeniyle stratejik açıdan büyük önem taşır. Bu sınırlar boyunca petrol ve doğalgaz boru hatları gibi enerji projeleri yer almakta, ayrıca Suriye ile yaşanan su sorunu gibi ikili ilişkiler ve küresel çıkarların çatışmasından kaynaklanan bölgesel sorunlar sebebiyle bazı sınır kapıları kapalı durumdadır.
4.3.1. Irak
- Sınır uzunluğu 384 km'dir.
- Güneydoğu Toroslar, Irak ile doğal sınırları oluşturur.
- Şırnak'ta yer alan Habur sınır kapısı en önemli sınır kapısıdır.
- Hakkari'de yer alan Üzümlü sınır kapısı da Irak ile diğer sınır kapısıdır.
- Petrol ticareti açısından kritik önemdedir. Türkiye'nin Ortadoğu'ya açılan en önemli ticaret kapısıdır.
4.3.2. Suriye
- Uzunluğu 911 km'dir ve Türkiye'nin en uzun kara sınırıdır.
- Doğal Sınır: Asi Nehri’nin kısa bir kısmı dışında büyük ölçüde yapay sınır (1916 Sykes–Picot, 1921 Ankara Antlaşması ve 1939 Hatay’ın katılmasıyla şekillenmiştir).
- Siyasi sorunlar ve iç savaşlar nedeniyle sınır güvenliği hassastır.
- Hatay'da bulunan Cilvegözü ve Yayladağı; Kilis'te bulunan Öncüpınar; Şanlıurfa'da bulunan Akçakale, Ceylanpınar, Mürşitpınar; Gaziantep'te bulunan Karkamış ve Mardin'de bulunan Nusaybin ve Şenyurt sınır kapıları Türkiye'nin Suriye ile olan sınır kapılarıdır.
Yorumlar
Yorum Gönder