Ahilikten Lonca Teşkilatına ve Günümüz Esnaf Odalarına Ticaret Etiği

 Değerli okuyucularım, önceki yazımda Türk devletlerindeki sürekliliği ticaretle uğraşarak görevlerinin dışına çıkan ve düzeni bozan Yeniçeriler üzerinden anlatmıştım. Bu yazımda da kamu yönetimi ile ticari faaliyetler arasındaki bağlantının sürekliliğine değineceğim. 

    Günümüzde faaliyet gösteren ticaret odaları ve meslek odaları mevcut. Bu odalar, geçmişte benzer kapsamda faaliyet gösteren ahilik ve lonca teşkilatlarının demokrasi ile şekillenmiş hali diyebiliriz. Öyle ki geçmişte lonca ve ahi teşkilatlarına başkanlık edecek kişiler, o camianın en muteber, yani o çevrenin değer verdiği ve sözüne, ticaretine güvendiği, kişilerden seçiliyordu. Buradaki seçim, günümüzde olduğu gibi adaylar ve o adaylara oy verme ile değil üzerinde hem fikir olunan bir isme bu görevin teklif edilmesi ve onun da bu teklifi kabul etmesidir. Bu da bir seçimden çok bir atama sayılabilir. 

    Peki ahilik ve lonca teşkilatları birbirlerine daha çok benzeyen yapılarken günümüz ticaret odaları bu teşkilatlara nasıl/ ne yönden benzemektedir? İşte bu yazımda bunun cevabını bulacağız.

    Lonca ve ahilik teşkilatları, her meslek için çeşitli kural, kısıtlama ve standartlar getirmekteydi. Bunun yanı sıra ekonomik sıkıntısı olan esnafa maddi destek sağlamakta, günümüz BAĞ-KUR sistemine benzer emeklilik sistemi kurmuş, alışveriş yaptığı esnaftan mağdur olan vatandaşların mağduriyetini gidermiş, esnaflığı lekeleyen davranışları olan esnaflara/zanaatkarlara yaptırımlarda bulunmuştur. Günümüz esnaf odaları, her ne kadar kanun ya da kural koyucu olmasa da, çünkü cumhuriyt rejimi ile kanun/kural koyma yetkisi meclise devredilmiştir, meslek kolları için bazı sabitler (standartlar) belirlemiştir. Nedir bu sabitler? Ölçü ve tartı için cumhuriyet rejimi ile birlikte kanun olarak bir standarda bağlanmış ancak yapılacak iş/hizmet ya da ürün için bir fiyat tarifesi belirlenmemiştir. Çalışma günleri ve saatleri kanunda belirtilmiş  ancak kendi nam ve hesabına çalışan esnaflar için bu noktada bir netlik söz konusu değildir. İşte bu tür belirsizlikler, ticaret odalarının (esnaf ve sanatkarlar odası ve sanayiciler odası da buraya dahil edilebilir) oluşmasına zemin hazırlamıştır. 

    Berberlerin hangi gün kapalı olacağı, kuru temizleme işlemleri için fiyat aralıklarının ne kadar olacağı gibi konular ilgili meslek odaları tarafından belirlenmektedir.