İLK TÜRK İSLAM DEVLETLERİ

Bu konu başlığı altında İslamiyet'e geçiş yapan Türk Devletleri ve Türk Boyları anlatılacaktır.

    Bu yazımda yer alan bilgiler, KPSS Tarih sınavına çalışırken dinlediğim ve ulaştığım notların bir derlemesidir. Bu paylaşımda yer alan bilgiler KPSS İlk Türk İslam Devletleri konu anlatımı niteliğinde olmakla beraber izleyeceğiniz videoların bir özetidir. Bu notta yer alan sıralamalar izlediğiniz videolardan farklı olabilir. Kafanız karışmasın, panik yapmayın! Doğru notlardasınız, sadece başlık sıralamam farklı. bu farklılığı izlediğiniz videolarda da görebilirsiniz. 

    

    Sınava hazırlık sürecinde tarih dersi için benim takip ettiğim isim Ramazan Yetgin hocamızdır. Anlatım tekniği ve dili bana anlaşılır geldiği için ben Ramazan Hoca'yı takip ediyorum, siz başka bir tarih hocasını da takip edebilirsiniz. 

Bu sayfada okuyacağınız notlar, videoların özeti şeklindedir. Her biri 45 - 60 dakika arası uzunlukta olan 6-7 konu anlatım videolarının her birini bir başlık altında toplamaya çalıştım. Detayı için konu anlatım kaynaklarına bakabilirsiniz.

    ÖSYM'nin hazırladığı sınavlarda konular ve içerikler, özellikle tarih dersi için söylüyorum, kolay kolay değişmez. Akademik camiada köklü bir keşif olursa ve bu değişikliği ÖSYM kabul ederse notlarda değişiklik olur. Osmanlı'nın kuruluşu için kabul edilen tarihleri bu konuya örnek gösterebiliriz. Genel kabul Osmanlı'nın kuruluşunu 1299 yılı olarak kabul eder ancak tarihçilerin kutbu olarak bilinen Halil Hoca (Halil İnalcık), yaptığı çalışmalar sonucunda Osmanlı'nın kuruluş yılının 1302 olduğunu söyler. Ancak ÖSYM bu konuda 1299 yılını kabul eder. Eğer bu konu da dahil olmak üzere bir değişiklik olursa bu değişikliği notlara da uygularız. Haricinde, bu notlar ne zaman yazılmış olursa olsun güncelliği kolay kolay bitecek notlar değil. 

    Hocaların videoları her yıl yenilemesinin nedeni içerik değil soru kalıplarıdır. ÖSYM bir konu için birden farklı soru kalıpları  ile adayların bilgilerini ölçmektedir. Bazı sorular uzun zamandır çıkmakta ve yinede yanlış yapan adaylar olmaktadır. Bu tür sorular eleyici sorular olmakla birlikte adayların belki de en çok yanıldığı ve elendiği sorular olmakta. Soruyu okur, cevabı kafasında belirir ancak iki isim, iki tarih ya da iki olay arasında kalır ve o iki seçenek de cevaplar arasında var. İşte bu noktada hocaların güncel soru analizlerini ve soru tahminlerini takip etmekte fayda var.

    Emeklerinizin karşılığını alacağınız bir sınav dönemi olması dileğiyle. İyi çalışmalar.

Konu Başlıklarımız;

*- Talas Savaşı
1- Orta Asya'da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri
2- Mısır'da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri
3- Anadolu'da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri
4- Orta Asya'da ve Yakın Doğu'da Kurulan Diğer Türk Devletleri
5- İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyetleri

* "İlk Türk İslam Devletleri" başlığı özetle bu dört alt başlıktan oluşmakta. Bir de bazı konu anlatım videolarında konunun ilk başlığı olarak "Talas Savaşı" başlığı müstakil olarak anlatılıyor. Ancak gerek "KPSS Tarih" başlığının bizzat kendisinin uzun olması gerek KPSS maratonunun kendisinin uzun olması nedeniyle "Talas Savaşı" neden müstakil olarak anlatıldı diye unutulabiliyor. Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i kabul sürecini başlatan olaydır. Dolayısı ile bazı hocalar konunun giriş başlığı olarak Talas Savaşı'nı seçiyor.  

* TALAS SAVAŞI (751)

- "Atlık Savaşı" olarak da bilinir.

- Karluklar, Çin ile savaşan Abbasilerin yanında yer aldı ve bu olay sonrası Karluklar İslamiyet'e geçti.

- Uygurların sanat eserleri batıya taşındı.

! Hatırlatma: Kağıt, ilk defa Çin dışında, Semerkant'ta (Şehirlerin Şahı), kullanıldı.

! Hatırlatma: Abbasiler Mevali Politikası'ndan vazgeçti

! Not: İslam'ın Roma'sı "Buhara", "Kaşi" (Işıldayan İnci) yani Kaşgar Kenti önemli hale geldi.

    Talas Savaşı sonrası, Türklerin kitleler halinde İslamiyet'i kabulünden sonra;

- Müslümanlar, Bizans İmparatorluğu'nun baskısından kurtarıldı.

- İslamiyet birçok bölgeye yayıldı.

- Müslüman bilim adamları ve eserleri önemli ihale geldi.

- Haçlı seferlerine karşı başarılı mücadeleler gerçekleştirildi.

- Fethedilen bölgelere Türkçe isimler verilerek bu bölgeler Türk İslamlaştırılmıştır.

Türklerin İslamiyet'e geçişi için başlangıç olan Talas Savaşı hakkında daha detaylı bilgiler için konu anlatım videolarına bakabilirsiniz.

1- Orta Asya'da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri

1.1. Karahanlılar (Afrasiyapoğulları / İlig Hanlar)

- 840 - 1212 yılları arasında hüküm süren ve Orta Asya'da kurulmuş ilk Müslüman Türk devletidir.

- Kurucusu Kül Bilge Kadir Han'dır. Kurulduğu yer Balasagundur.

- Karluk, Yağma, Çiğil ve Tuhsi gibi Türk boylarından oluşur.

- Resmi dilleri Türkçedir.

- Satuk Buğra Han zamanında İslam'ı Kabul ettiler ve Satuk Buğra Han ismini Abdulkadir olarak değiştirdi.

- İlk Türk İslam Medresesi olan "Semerkant Medresesi" Tamgaç Buğra Han zamanında kuruldu.

- Dünya'nın ilk burslu öğrencilik sistemi kuruldu.

- İlk Türk İslam yazılı edebi eserleri ortaya çıktı.

! Dikkat: ilk defa Gulam Sistemi'ni kullandılar.

- İlk defa Ribat (kervansaray benzeri yapı) oluşturdular. Ribat ile, ticaret yollarının güvenliği sağlanıyordu, gayrimüslim tüccarların İslamı tanımasına aracılık ettiği için yayma merkezi olarak görülmüştür. Gazilerin sığınacağı bir yer olarak da faaliyet göstermiştir.

* Önemli hatırlatma: Karahanlılar, devletin resmi dinini İslam olarak kabul eden ilk büyük Türk İslam devletidir.

* Önemli hatırlatma: Doğu Karahanlılar'a Karahıtaylar, Batı Karahanlılar'a ise Harzemşahlar son verdi.

1.2. Gazneliler (Yeminiler)

- Kurulduğu yerin adını almıştır. Kurucusu Alp Tigin'dir.

- 963 - 1127 yılları arasında hüküm süren devletin en önemli hükümdarı Gazneli Mahmut'tur.

- Abbasileri Şii Büveyhoğulları'nın baskısından kurtarmıştır.

! Hatırlatma: Dünya tarihinde ilk defa "Sultan" ünvanını kullanan Gazneli Mahmut'tur.

- Gazneli Mahmut, Hindistan'a 17 sefer düzenlemiştir. Gazneli Mahmut'un bu seferlerinin amacı;

* Hindistan'da İslamiyet'i yaymak.

* Hindistan'ın yer altı ve yerüstü zenginliklerine ulaşmak,

* Bölücü mezhepleri ortadan kaldırmak,

* Sunnat Seferi sonucunda "Put Kırıcı" ünvanını almıştır.

* Bangladeş, Afganistan ve Pakistan İslamiyet'in yayıldığı bölgeler oldu.

* Gazneli Mahmut'un ilk seferine Biruni de katılmıştır. Gazneli Mahmut, Biruni için "Sarayımın en değerli hazinesi." der. 

* Selçuklulara karşı yapılan Mesa, Seraslı ve Dandanakan savaşları kaybedildi. (Bu savaşlar iki Türk devleti arasında yapılan savaşlardır. Bu savaşları Türkler kazandı ya da tam tersi bu savaşları Türkler kaybetti demek doğru değildir.) 

* Geniş coğrafyaya hükmetmeleri, etnik farklılıkların çok olması ve orduda isyanların çıkması nedenlerinden dolayı Gurlular (Afganlar) tarafından Gazneliler devletine son verilmiştir.

1.3. Büyük Selçuklu Devleti 

Başlamadan önce;

! Bazı öğrenciler Büyük Selçuklu Devleti ile Anadolu Selçuklu Devleti'ni karıştırabiliyor. Bu durum, ortaokul ve lise tarih müfredatında diğer devletlerde olduğu gibi bu iki devleti de arka arkaya anlatmaktan dolayı olabilir. 

    Bu iki devlet de birbirinin çağdaşıdır. Yani Büyük Selçuklu Devleti de Anadolu Selçuklu Devleti de birbirinden haberdardı. Aralarındaki en temel fark, Büyük Selçuklu Devleti Orta Asya ve İran coğrafyasında yer alan Müslüman Türk devletlerinden birisi iken Anadolu Selçuklu Devleti adından da anlaşılacağı üzere Anadolu'da kurulan Müslüman Türk Devleti'dir. 

    Hüküm sürdükleri tarihler dikkate alındığında da Osmanlı'ya kültürel, siyasi ve idari etkisi olan Anadolu Selçuklu Devleti'dir. Devletlerin var olduğu tarihler üzerinden de bu durumu anlayabiliriz.

- 1040 Dandanakan savaşı sonucunda İran topraklarında kurulmuştur. 

- Kurucusu Tuğrul Bey'dir.

!Dikkat: Kurucusu ve halkı Türk olan Büyük Selçuklu Devleti, İran topraklarında kurulduğu için ve bölgenin hakim dili Farsça olduğu için devletin resmi dili Farsça'dır.

- Çağrı Bey tarafından, Dandanakan Savaşı öncesinde Anadolu'yu yurt edinmek için keşif seferleri düzenlenmiştir.

- 1048 yılında Bizans ve Bizans'a bağlı birlikler ile Pasinler Savaşı yapıldı. Bu savaş neticesinde Gürcü kralı Tiporit esir alındı.

- 1055 yılında Tuğrul Bey Abbasileri Şii Büveyhoğulları baskınından kurtardı. Bunun üzerine Abbasi Halifesi Tuğrul Bey'e Doğu'nun ve Batı'nın Hükümdarı ünvanını verdi.

- 1064 yılında Sultan Alparslan Ani'yi fethetti. Fetih dolayısı ile kendisine Fetihlerin Babası anlamına gelen "Ebul Feth" ünvanı verilmiştir.

- 1071 yılında Bizans İmparatorluğu ile Malazgirt savaşı yapıldı. Bu savaşın sonuçları;

> Anadolu'nun kapısı Türklere açıldı.

> Anadolu'da bir Türk İslam Devleti kuruldu.

> İlk defa bir Bizans İmparatoru (Romen Diyojen) esir düştü.

> Türklerin akınlarını durduramayan Bizans Avrupa'dan yardım istedi ve bunun sonucu olarak da Haçlı Seferleri başladı.

> Türklerin Batı'ya ilerleyişi hızlandı.

> Sultan Alparslan'a "İslam Ülkelerinin Sultanı" ünvanı verilmiştir.

!Karıştırmayalım: "Malazgirt Savaşı" Yurt Açan, "Miryakefalon Savaşı" Yurt Tutan ve "Büyük Taaruz Savaşı" da Yurt Kurtaran olarak isimlendirilir. Bu isimlendirmeyi ÖSYM sever ve eşleştirme soruları da dahil olmak üzere sorularında bu isimler ile de sorabilir.

! Dikkat edelim: Uzlar ve Peçenekler, Malazgirt Savaşı'nda Bizans taraflarında savaşırken, savaştıkları tarafın Türkler olduğunu görünce Türklerin tarafına geçmişlerdir.

! Not: Büyük Selçuklu Devleti, en parlak zamanını Melikşah zamanında yaşamıştır.

! Önemli hatırlatma: Malazgirt Savaşı öncesinde Anadolu'da Türk boylarının olmadığını düşünmeyelim. Malazgirt öncesinde de Anadolu topraklarında Türk boyları vardı. Ancak Bizans İmparatorluğuna bağlı ya da Bizans'a vergi ödeyen durumdalardı. Beylik düzeyinde varlığını sürdüren Türkler, Malazgirt Savaşı sonrası beylikten devlete doğru gelişmiştir. 

Büyük Selçuklu Devleti'nin Yıkılışını hazırlayan gelişmeler;
- Haşhaşilik (Batınilik) faaliyetleri sonucu birçok devlet adamının öldürülmesi,
- Abbasilerin gizli faaliyetleri,
- Oğuzların devlete küsmesi ve isyan etmesi

- Taht kavgaları,

- Melik ve atabeylerin bağımsızlık çalışmaları,

- 1141 yılında Karahitaylar ile yapılan savaşın kaybedilmesi,

- Sultan Sencer'in ölümü

şeklinde sıralanabilir.

2. Mısır'da Kurulan İlk Türk Devletleri

    Bu başlık altında anlatacağımız devletler "Tolunoğulları", "Akşitler", "Eyyubiler" ve "Memlükler" dir. Bu devletlerin isimlerinde İslamiyet'in izleri olduğu için ve coğrafyaları bakımından Arap devletleri gibi düşünülse de tamamı Türk'tür. Özellikle Memlükler'in resmi adının "Ed-Devletü't-Türkiyye" olması da bunun bir işaretidir. Benzer bir ikilik Eyyubiler Devleti için de söz konusudur. Eyyubiler Devleti'nin kurucularının kökeni Kürt olduğu için "Eyyubiler Kürt Devleti'dir diye yorumlayanlar var. Ancak devlet, ordu, idari ve siyasi gelenekler bakımından Türk İslam Sentezi ve Selçuklu izleri barındırması bakımından Türk devleti olarak da kabul edilmektedir. Akademik camiadaki ikilik devam etse de bizi ilgilendiren kısım ÖSYM'nin kabul ettiği şeklidir. Genel kültür olarak bu tür gelişmeleri takip etmek önemli. Ancak şıklar arasında tek Türk devleti olarak Eyyubilerin olduğu bir soru geldiğinde güncel tartışmalar değil ÖSYM'nin tercihi ile soru cevaplayacağız. 

2.1. Tolunoğulları (886-905)

- Mısır'da kurulan ilk Türk Devleti'dir.

- Kelime anlamı "Dolunay" olarak bilinmektedir. Kurucusu Tolunoğlu Ahmet'tir.

- Bu bir Tevaif-i Mülk devletidir. (Merkezi otoritenin zayıflaması sonucu ortaya çıkan hanedanlıkları/beylikleri ifade eder.)

- Moristan adında hastaneler yaptılar.

- Abbasiler son verdi.

2.2. Akşitler (935-969)

- İhşidiler olarak da bilinen Akşitler 935-969 yılları arasında Mısır coğrafyasında varlık göstermişlerdir.

- Kelime anlamı "Prens" demektir.

- Mısır'da kurulan ve Hicaz Bölgesi'ne (Mekke ve Medine) hakim olan ilk Türk İslam Devleti'dir.

- Kurucusu Muhammed bin Togaç'tır.

- Tolunoğulları gibi Akşitler de bir Tevaif-i Mülk devletidir.

! Not: Muhammed bin Togaç'a Akşit (Nur Yüzlü) ünvanı verilmiştir.

!Karıştırmayalım: Bazı kaynaklarda Tolunoğulları e Akşitler için Mısır'da kurulan ilk Türk Devleti olarak geçer. Ancak aralarındaki fark, Akşitler'in Hicaz bölgesini yönetmesidir.

! Dikkat edelim: ÖSYM, bu iki devleti öncüllü, eşleştirmeli ya da boşluk doldurmalı olarak sorabilir ve ikisi arasındaki ortak nokta Mısır'da kurulmaları, Türk Devleti olmaları ve Tevaif-i Mülk devleti olmaları.

2.3. Eyyubiler (1171-1252)

- Kurucusu Selahattin Eyyubi'dir.

- 1187'de Hıttin Savaşı ile Haçlıları mağlup ederek Kudüs'ü almışlardır. Arma sistemleri örnek olmuuştur.

! Not: "Hadem-ül Harameyn" ve "Şark'ın en sevgili Sultanı" olarak nitelendirilir.

2.4. Memlükler (1250-1517)

- "Ed-Devletü't-Türkiyye" olarak da bilinmektedir.

- Kelime anlamı köle veya kölemen demektir.

- Kurucusu Ayberk'tir.

- Veraset Sistemi diğer Türk İslam devletlerinden farklıdır.

- Memlükler'in resmi dili Türkçe ve Arapça'dır.

- 1258'de İlhanlı'ların Abbasilere son vermesiyle halife Memlükler'e sığındı.

- 1260'da Ayn Calud ve 1277 Elbistan Savaşlarında Moğollar durduruldu.

- 1517 Ridaniye Savaşı sonucu Memlükler yıkıldı.

! Hatırlatma: Eyyubiler ve Memlükler, Osmanlı Devleti'nin çağdaşı devletlerdir. Olur da bu devletler ile ilgili bilgi verilirken ya da bir soru öncülü olurken bu bilgiyi unutmayalım.

3- Anadolu'da Kurulan İlk Türk İslam Devletleri

    Başlamadan Önce:

Aşağıda sıraladığım isimler, bu konunun anlatıldığı kaynakların bazılarında devlet, bazılarında ise beylik olarak geçer. Geçmiş, bugünün değerleri ile anlatıldığında bu devletlerin sahip olduğu nüfus nedeniyle beylik dense de bu devletler kurulurken kesin bir tarih ve isimlendirme (devlet ya da beylik şeklinde) yapmamışlardır. Beylik ve devlet isimlendirmeleri çağdaşı diğer devletlere kıyasla yapılan isimlendirmelerdir. Bizim dikkat edeceğimiz nokta ise yine ÖSYM'nin hangi ifadeyi kullandığıdır/kabul ettiğidir.

3.1. Danişmentler 

- Sivas, Tokat ve Malatya sınırlarında hüküm sürmüşlerdir.

- Kayseri Ulu Camii ve Niksar Yağı Basan Medrese'si (Anadolu'da kurulan ilk medrese) mimari eserleridir.

!Karıştırmayalım: İslamiyet Dönemi Türk Devletleri'nin birçoğu medrese yapmıştır ve her biri bir sebeple ilk medrese olarak anılmaktadır. ÖSYM'nin soru tarzında öncüllü ve eşleştirmeli sorularda bu ayrımlara dikkat etmek gerekir.

3.2. Saltuklar

- Erzurum ve çevresinde kurula ilk Türk İslam devletidir.
- Mama Hatun Türbesi, Micingerd Kalesi, Üç Kümbetler Kale Camii ve Tepsi Minare mimari eserleridir.

3.3. Mengücekler

- Divriği ve Erzincan civarlarında kuruldu.
- Divriğ Ulu Cami 1985 yılında UNESCO tarafından dünya mirası listesinde yer almaktadır.
- 1921 ve 1939 yıllarında yaşanan Erzincan Depremleri nedeniyle eserleri günümüze ulaşamamıştır.

3.4. Artuklar

- Anadolu'da üç kolda (şubede) kuruldu.

- Hasankeyf Köprüsü, Malabadi Köprüsü, Sahnı Semanın Medresesi, Hatuniye Medresesi, Koçhisar Ulu Camii ve Necmettin Külliyesi mimari eserleridir.

-El Cezeri sibernetik çalışmaları ile bilime hizmet etmiştir.

3.5. Çaka Beyi

- İlk Türk Denizcisidir.

- Deniz Kuvvetleri Komutanlığı'nın kuruluş yılı 1081 olarak kabul edilir.

- Bizans İmparatorluğu son vermiştir.

!İşini kolaylaştırır:

Bu beş devlet/beylik, Anadolu'da yaşanan 1. Türk Beylikleri/Devletleri dönemi olarak geçer. Bu dönem, konu anlatım içeriklerinde DSMAÇ olarak kodlanır ve bu konudan gelecek soruların mimari eserler üzerinden olacağı düşünülmektedir. 

4- Orta Asya'da ve Yakın Doğu'da Kurulan Diğer Türk Devletleri

    Kavimler Göçü ve Türk Cihan Hakimiyeti düşüncesi ile geniş coğrafyaya yayılan Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra Cihad düşüncesini de dahil ederek daha geniş coğrafyalara yayılmıştır. Bu gelişme de Türk Tarihinin tek merkezden ve sıralı biçimde incelenmesini ve aktarılmasını zorlaştırmıştır. Bu durumun bir örneği de bu başlıktır. 

    Bu başlıkta yer alan "Akkoyunlular", "Karakoyunlular", "Safeviler", "Babür İmparatorluğu", "Harzemşahlar" ve "Timur" devletleri Türklerin dağıldığı coğrafyanın genişliğini gösteren durumlardan birisidir.

    Yukarıda yer alan devletler birer Türk Devleti olup, hemen hepsi de Osmanlı'nın çağdaşı devletlerdir. Bazı tarih anlatılarında Osmanlı'nın bu devletler ile yaptığı savaşları Osmanlı - İran (Safeviler ile yapılan savaşlar) savaşı olarak anlatmakta. Ancak hem akademik camia hem de ÖSYM bu devletleri Türk devletleri olarak kabul etmektedir. 

4.1. Akkoyunlular
- Şii karakterli bir Türk devletidir.
- En önemli hükümdarı Uzun Hasandır.
- Kuran-ı Kerim'i Türkçeye çevirmişlerdir.
- Dede Korkut hikayelerini yazılı hale getirmişlerdir.
- 1402 Ankara Savaşı sonrası Doğu Anadolu'da Osmanlıya rakip oldular. 
- 1473 Otlukbeli Savaşı sonrasında yıkılmışlardır.
- İsa Savcı, Ali Kuşçu, Celaleddin Devvani gibi bilim insanları bu dönemde yetişmiştir.

!  Karıştırma: 1402 yılında gerçekleşen Ankara Savaşı, esasen Osmanlı İmparatorluğu ile Timur Devleti arasında gerçekleşmiştir. Ancak Akkoyunluların Osmanlı'ya karşı Timur'un yanında olmaları Akkoyunluları bu savaşın bir parçası yapmıştır.

4.2. Karakoyunlular

- Akkoyunluları sona erdirmiştir. 
- Azerbaycan'ın Türkleşmesini sağlamışlardır.

!Hatırlatma: Karakoyunlular ile Osmanlı arasında sorunlar yaşanmıştır. Ancak bu gelişme Osmanlı Tarihi için akademik çalışma yapanların konusudur. ÖSYM'nin bu konuda bilmenizi istediği bilgiler daha sınırlı.

4.3. Safeviler

- İran'da kurulan ve Şii mezhebini seçen bir Türk Devletidir.

- Şah İsmail, en bilinen hükümdarlarıdır.

- Osmanlı'nın çağdaşı bir Türk İslam Devletidir.

- 1514 yılında yapılan Çaldıran Savaşı sonrası yıkılış sürecine girmiştir.

! Dikkat Et: Safevi Devleti'ni İran Devleti, Şah İsmail'i İran Hükümdarı ve Çaldıran Savaşı'nı Osmanlı İran Savaşı gibi anlatan bazı tarihçiler var. Ancak hem akademik camia hem de ÖSYM iki devleti de Türk devleti olarak kabul eder. Aralarında fark olduğunu söylemek gerekirse, Osmanlı Devleti İslam'ın Sünni mezhebine mensuptur, Safeviler ise Şii mezhebine mensuptur.  

4.4. Babür İmparatorluğu (1526-1858)

- Hindistan'da kurulan imparatorluğun kurucusu Babür Şah'tır.

- Vekayıname (Babürname) adlı eser ünlüdür.

- Şah Cihan'ın (Mümtaz Sultan) eşi için Nurbanu) yaptırdığı Tac Mahal önemlidir.

- İngilizler son vermiştir.

4.5. Harzemşahlar
- Kurulduğu bölgenin adını almışlardır. Kendini Büyük Selçuklu Devleti'nin devamı olarak gördü.
- Otrar Faciasını yaşadılar.
- 1230 Yassıçimen Savaşı ile Anadolu Selçuklu Devleti'ne yenildi.

4.6. Timur Devleti

- Timur'un kendisi Türk, halkı Moğol'dur.

- Altınorda Devleti'nin parçalanmasına sebep olması ve 1402 yılında Ankara Savaşı'nda Osmanlı'yı yenerek Osmanlı'da Fetret Devri'nin başlamasına neden olması; Timur'un Türk Tarihine verdiği iki büyük zarar olarak kabul edilir.

- Ulu Bey, Ali Kuşçu, Ali Şir Nevai ve Hüseyin Baykara gibi önemli bilim insanları Timur devletinin önemli isimleridir.

    Devletleri öğrendiğimize göre sıra geldi Bu dönemin devlet yapısı ve kültür medeniyeti gibi başlıklarına. Ancak öncesinde hatırlatmak istediğim bir konu var. Devletleri sayarken bazılarına Osmanlı ile çağdaş devletlerdir diye hatırlatmalarda bulundum. Bunun sebepleri olarak, bazen öğrenciler/adaylar söz konusu devletlerin coğrafi olarak Osmanlı'dan uzak olmasından dolayı ya da orta okul ve lise müfredatlarında ayrı dönemlerde öğrendikleri için ayrı dönemin devletleriymiş gibi düşünüyor. Bu hatırlatmayı yapmanın önemli olacağını düşündüm.

5- İlk Müslüman Türk Devletleri Kültür ve Medeniyetleri

    Bölümün son ve en uzun başlığıdır. Bu bölümden gelebilecek soruların büyük oranda bu başlıktan geleceği tahmin edilmektedir. Çıkmış sorulara bakıldığında da bu durum teyit edilebilir. 

    Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için üstteki başlıklarda olduğu gibi burada da yine dipnotlar ile ek bilgilendirmeler, kıyaslamalar ve soru türleri gibi bilgiler de olacak.

    Bu başlık altında anlatılan başlıklar "Devlet Yönetimi", "Hukuk", "Toprak Yönetimi", "Sosyal Hayat", "Ordu", "Eğitim" ve "Mimari ve Sanat" başlıklarından oluşmaktadır. 

    İslamiyet öncesi Türk Devletleri ile Türk İslam Devletleri arasında bazı benzerlikler ve farklılıklar vardır. Benzerlikler şekil yönünden ve sınırlıdır. Ancak yerleşik hayata geçilmesi ve özellikle de İslamiyet'in kabulü ile gelen din temelli düzenlemeler ile farklılık artmıştır.